~Info Hellouw -
Info Neerijnen -
Info Herwijnen~
Informatie pagina
Info hellouw
Hellouw, een vriendelijk dorp gelegen in een uniek gebied aan de rand van de
Betuwe. Vergezichten vanaf de kronkelige Waalbandijk over het schilderachtige
rivierenlandschap gekenmerkt door idyllische dijkhuisjes, statige boerderijen en
grillig gevormde fruitbomen. Hellouw is een dorp met geschiedenis en is ontstaan
rond het jaar 850 waarna het door de eeuwen heen diverse overstromingen en
dijkdoorbraken heeft moeten doorstaan. Gelukkig zijn de dijken van Hellouw bij
de laatste deltawerken grote rivieren, versterkt en verhoogd. Hellouw is een
dorp met een zeer sociaal karakter, wat wel blijkt uit het dorpsfonds “Stegen en
Wegen”. Het batig saldo van het oude dorpsfonds "Stegen en Wegen", waarvan
niemand de oorsprong nog weet, werd jaarlijks verdeeld onder de inwoners van
Hellouw. Het saldo werd verkregen uit de verhuur van landerijen. Tegenwoordig
komt het rendement van het fonds ten goede van verenigingen.
Hellouw is het meest westelijke dorp van de gemeente Neerijnen en heeft 884
inwoners (jan. 2008). Hellouw heeft een centrale ligging in Nederland. De snelwegen A 15 en
A 2 zijn op enkele minuten rijden afstand, zodat u de steden Rotterdam, Utrecht,
’s-Hertogenbosch en Breda snel kunt bereiken.
-----------------------------------------------------------------
Historie
Hellouw is een dorp dat ontstaan is voor 850. Hellouw
heeft nog verschillende andere namen gehad, zoals: Helloua, Hellu, Helloa,
Hallouwa of Hellowa (
Hallouwa [lees : Hellowa] (is Allouage,
een leengoed en bos in de gemeente Béthune). Tussen
Hellouw en Haaften stond vroeger een grenspaal met de opschrift ''De
Heerlijkheid Hellouw''. Die Heerlijkheid begon al in 850, of zelfs nog eerder.
Er zijn oorkondes gevonden waarin ''De Villa Hellowa'' (in de volksmond ''spijktertje''
genoemd) 12 augustus 850 in wordt vermeld. Dat is een bewijs van de hoge
ouderdom van het dorp. Hellouw is tevens het oudste dorp van De gemeente
Neerijnen. De oorkonde duidt er tevens op dat het een Heerlijkheid was en toen
kennelijk in het bezit van het geslacht Hellowa of Hellu. De Heerlijkheid is
eeuwenlang bij dat geslacht in bezit gebleven.
Zo kennen we uit gegevens van A.J. v.d. Aa (1792-1857,
aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden) een Goossen van Hellu die in 1345
Schepen van Tuil was. Ook daarin was sprake van een Johan van Hellu, wiens
dochter Ulindis van Hellu in 1352 de tienden en kerkgiften in erfpacht kreeg.
Deze was getrouwd met Rutger van Zoelen. Na haar overlijden in 1383 ging dat
rechtover op haar zuster en erfgenaam. Agnes van Hellu, weduwe van Hubert van
Golbertingen. Deze weduwe bezat reeds het tiendrecht van Haaften. Ze droeg deze
beide rechten over aan haar neef, Ermund van Hellu, ook wel genaamd de rover.
Of deze er afstand van heeft gedaan, of ze nooit aanvaard heeft, weten we niet.
Maar in 1417 schonk de Abdij Abdinghof te Paderborn, deze rechten aan Otto van
Asperen, genaamd van Vuren. Dat geldt waarschijnlijk voor zowel de Heerlijke
rechten van Hellouw als Haaften. Er is namelijk en
vonnis van de kerkelijke ban
tegen deze Otto bekend, gedateerd op 5 augustus 1425, omdat hij pacht ter
tienden niet aan de Abdij had betaald. Het geschil hierover met de familie van
Asperen en Vuren is later kennelijk weer bijgelegd want in 1473 kreeg Johan van
Asperen en Vuren de rechten weer in erfpacht.
Hoe het dan precies verder gaat weten we niet, maar op een gegeven moment is het
Ridder Walraven van Haaften die in het bezig deze rechten komt.
Hellouw heeft ook veel te lijden gehad van de watervloeden. De vloed van 14
februari 1709 heeft in het bijzonder Hellouw zeer geteisterd. De inwoners zagen
hun huizen gewoon wegdrijven. Ook het Aderlijk huis (Villa Hellowa) in
Hellouw werd verwoest zo ernstig dat de fundamenten niet meer terug te vinden
waren. Deze watersnoodramp wordt door v.d. Aa als volgt beschreven:
''Het dorp Hellowa werd door den watervloed van 14
februarij 1709 zeer geteisterd; Doordien men de waterkering op moest geven,
verscheurde het water de dijk en maakte eene opening van omtrent 60 of 70
roeden. de huislieden, die met hunne huizen voor den doorbraak lagen, nog eenig
vee en paarden door heggen en slooten jagende, vlugtte op den dijk, weinig of
geen goed kunnende bergen. vrouwen met kinderen werden spoedig jammerende naar
den dijk gebragt, waar zij getuigen moesten zijn van den ondergang hunner
huizen, want het overstortende water en het indringende ijs nam in weinig tijds
het adelijke huis, in wandeling doorgaans Het Spijkertje genamd, omtrent twintig
roeden van den dijk, in de graft liggende, met nog vier andere huizen, schuur en
hooibergen, benevens de daarin zijnde granen weg, zodat zelfs hun fundamenten
daar niet meer te vinden zijn.''
Er valt af te lijden dat het geslacht van Hellu vanaf
850 tot ongeveer 1400 de Heerlijke rechten van Hellowa in bezit had. Al hadden
ze dan geen rechten meer in Hellouw, het geslacht hield niet op te bestaan. Want
ook in de 16e eeuw kwamen er nog verscheidene personen voor die de naam van
Hellu voerden. Zelfs in 1750 verzocht een ene Balthasar van Hellu, kanselier van
Wutzburg, meerdere keren aan het Hof van Gerlre, hem weer in het bezit te
stellen van de Heerlijke rechten van Hellowa. Het is er echter niet van gekomen.
want in 1712 had Govert Verploegh de Heerlijkheid Hellowa gekocht. Het Huis te
Hellowa bestond toen helaas al niet meer door de dijkdoorbraak in 1709.
De vloed van 1697 was verschrikkelijk voor velen. Bij
Vuren hadden ze ijsdammen neergezet, maar de dijken van Gorinchem tot Tuil
waren niet veilig. In 1989 werden de dijken in Hellouw en omstreken
verhoogd en in 1993 en 1995 is er weer hoog water geweest.
Hellouw's bekendste straat die nu Korfgraaf heet, heette vroeger: ''Corfgraef''.
De Beatrixstraat en Irenestraat aan de kant van het dorp, heette vroeger
''Voorste Steeg''. De Irenestraat aan de kant van de polder, heete vroeger de
''Achterste Steeg''.
Hellouw stond en staat eigenlijk nog steeds bekend om zijn boerderijen. Zo zijn
er oude boerderijen, zoals de Korfhoeve, of de Vossenjacht, maar er zijn ook
nieuwere boerderijen, zoals zuivelboerderij Noordam. Bij Noordam produceren ze
en verkopen ze zelfs de eigen zuivelproducten!
Het symbool van Hellouw is de molen. De molen is mooi te bezichtigen vanaf de
A15. Er staan nog een molen aan de Zeek. De molen is gebouwd in 1864 en het is het type Wipmolen en
dient als watermolen. De eerste en de tweede molen op deze plek zijn resp. in
1572 en 1627 door kruiend ijs na een overstroming verwoest. De voorganger van
deze molen (no. 3) is in 1864 door brand verwoest. De huidige molen is dus de 4e
molen op deze locatie.
De huidige molen is in 1864 na brand herbouwd en bemaalde tot 1947 het lage deel
van de polder Hellouw. Tot 1953 was de molen
eigendom van de (dorps)polder Hellouw, daarna tot 1974 eigendom van het
Polderdistrict Tielerwaard. In 1953, 1967 en in 1994 is de molen gerestaureerd.
Bij de laatste restauratie werd de molen weer in maalvaardige toestand gebracht
en werd een maalcircuit aangebracht.
Hellouw heeft ongeveer 910 inwoners en het zullen er vast nog wel meer worden...
Tot 1 januari 1818 vormde Herwijnen met Hellouw en Haaften een burgerlijke
gemeente, gemeente Haaften. Daarna is Herwijnen samen gegaan met de Gemeente
Lingewaal, en Haaften en Hellouw zijn waarschijnlijk een gemeente gebleven. Op 1
januari 1978 zijn Haaften en Hellouw samengevoegd aan de gemeente Neerijnen.
Bronnen:
- 'T Senioortje winter 2007
- Neerijnen Business special 2007
- www.neerijnen.nl
de oude trekkers/herberg/boerderij ''de Vossenjacht''
dat tot 1986 het plaatselijke dorpscafé is geweest.